Porównanie danych technicznych z Rolandem [2] wypadło dość ciekawie. Ploter firmy Sony jest 4 razy wolniejszy, 4 razy mniej dokładny, ma ubogie oprogramowanie, ale zajmuje znacznie mniej miejsca i kosztuje prawie 10 razy mniej. Obecna cena wynosi 460000 zł. Dokładniejszy opis sprzętu poniżej.
HARDWARE
Ploter waży 1.3 kg, ma rozmiary 310*67*108 i umożliwia sporządzanie kolorowych rysunków i wydruków na pojedynczej kartce formatu A4 lub na rolce ciągłego papieru. Dzięki machanizmowi przypominającemu magazynek pistoletu COLT dostępne są jednocześnie cztery piórka: czarne, niebieskie, zielone i czerwone. Rysowanie wzdłuż osi X odbywa się przy pomocy poruszającego się na szynie wagonika z piórkami, a ruch wzdłuż osi Y zapewnia przesuw samego papieru. Rozdzielczość plotera wynosi 0.2 mm, a szybkość kreślenia wzdłuż każdej z osi 57 mm/s. Powtarzalność jest mniejsza niż rozdzielczość, czyli mniej niż 0.2 mm, a dokładność rzędu 1%. Pulpit sterujący urządzenia składa się z 4 kolorowych przycisków. Dwa szare, z białymi trójkątami, służą do przesuwu papieru do przodu i do tyłu. Fioletowy klawisz pozwala zmieniać ręcznie kolor piórka, natomiast czerwony przycisk RESET umożliwia inicjalizację plotera. Dodatkowo na płycie czołowej znajduje się wyłącznik niskonapięciowego zasilania. Całe urządzenie zasilane jest poprzez zewnętrzny transformator 220V/10V, który nie ma oddzielnego wyłącznika. Wymiana informacji z komputerem odbywa się poprzez uproszczoną wersję typowego złącza Centronics.
Sam mechanizm plotera jest dość delikatny. Dotyczy to szczególnie mocowania piórek. Ta część urządzenia jest bardzo podatna na uszkodzenia podczas wymiany piórek. Podnoszenie dźwigienki dociskającej pisak odbywa się w dwóch fazach. Najpierw należy pociągać do siebie, a dopiero później podnieść. W instrukcji technicznej nie jest to wyraźnie podkreślone i pominięcie fazy pierwszej było przyczyną uszkodzenia udostępnionego redakcji urządzenia.
Ploter udało się częściowo naprawić, tak że mogliśmy kontynuować redakcyjny test, ale przywrócenie stanu pierwotnego wymagać będzie wymiany prawdopodobnie całego mechanizmu dociskowego. Jak poinformowano nas w CSH, serwis tego sprzętu prowadzi firma Wektor (tel. 6107244), która dysponuje częściami zapasowymi.
PISAKI
Dostępne są dwa rodzaje pisaków w czterech kolorach. Są to piórka kulkowe, dające bardzo cienką i precyzyjną linię, oraz mazaki, które piszą wyraźniej ale grubiej. Każde z tych piórek da się rozebrać i jest w pewnym sensie regenerowalne. Ma to istotne znaczenie eksploatacyjne, ponieważ piórka są drogie (7600 zł — komplet), małe i prawdopodobnie na długo, nie starczają.
SOFTWARE
Oprogramowanie firmowe plotera jest dość ubogie i obejmuje umiejętność kreślenia linii prostych oraz drukowania w 16 rozmiarach i 4 kierunkach 252 znaków. Urządzenie pracuje w trybie tekstowym i graficznym. Dwa autotesty uruchamiane przez jednoczesne wciśnięcie klawisza zmiany koloru (CHANGE COLOR) razem z jednym z klawiszy przesuwu papieru demonstrują możliwości tych trybów. Autotest 1 (rys. 2) drukuje zestaw znaków standartu MSX. Autotest 2 (rys. 3) kreśli cztery kolorowe kwadraty.
Programowanie plotera jest proste i polega na wysyłaniu przez komputer, tak jak na drukarkę, odpowiednich kodów sterujących. Sekwencje te zestawiono na rys. 4. Przyjęta konwencja zapisu pozwala na bezpośrednie ich zastosowanie we własnych programach pascalowych. Przy pracy w Basic’u konieczne są niewielkie zmiany. Przykład 1. Przejście do trybu graficznego
WRITELN (LST,#27’#’); (* PASCAL *) LPRINT CHR$(27);#’ (# BASIC *)
Przykład 2. Linia z pktu aktualnego do pktu x, y
WRITELN (LST,’D’,x’,’,y); (* PASCAL *) LPRINT „D“;x;“,“;y (# BASIC *)
Przeglądając listę dostępnych kodów sterujących możemy stwierdzić, że brakuje w niej możliwości definiowania własnych znaków, co jest ważne, jeśli chcemy wprowadzić polskie litery. Kolejnym nierozwiązanym problemem jest kreślenie bardziej skomplikowanych krzywych takich jak okręgi, elipsy itp. Listing 1 przedstawia krótki program demonstracyjny zawierający procedurę CIRCLE, która rysuje okręgi o promieniu r. Jest to przerobiona wersja przykładowej procedury OKRĄG podanej w artykule „Algorytmy generacji krzywych na płaszczyźnie“ [3]. Modyfikacja jest prosta i polega tylko na dodaniu trzech instrukcji WRITELN z odpowiednimi parametrami. Implementacja pozostałych procedur przedstawionych w [3] jest równie łatwa.
Program uruchomiono na komputerze IBM PC z ploterem podłączonym do drugiego złącza Centronics — port LPT2. W przypadku korzystania ze złącza pierwszego lub innego komputera, należy zastąpić w programie wszystkie wystąpienia pliku f przez LST i pominąć instrukcje ASSIGN, REWRITE i CLOSE. Wynik działania programu przedstawiono na rys. 1.
KOMPUTERY
Prezentowany ploter przetestowano na komputerze IBM PC XT i na Amstradzie PCW 8256 wyposażonym w interface brytyjskiej firmy SCA. Ponieważ ploter wykorzystuje standartowe złącze typu Centronics, możliwe jest jego podłączenie do każdego komputera wyposażonego w to złącze. Poniżej przedyskutowano współpracę plotera z popularnym u nas sprzętem.
Jedynym komputerem nie wymagającym przeróbek jest SpectraVideo w standarcie MSX’a, dla którego wg instrukcji ploter jest przeznaczony.
1. Komputery zgodne z IBM PC (XT, AT, Amstrad PC 1512, 1640 itp). Komputer użyty do testu zawierał dwa złącza Centronics. Jest to typowa konfiguracja wyposażona w kartę Hercules z wyjściem na drukarkę i kartę DISK l/O, na której znajduje się drugi port równoległy. Do portu pierwszego była przyłączona zwykła drukarka, natomiast ploter podłączono do drugiego portu. Jest to rozwiązanie bardzo wygodne do pracy. Przykład programowania plotera w Turbo Pascalu podano w programie CircIeDemo (listing 1). Jeśli chcemy korzystać z Basic’a, posługując się portem 1, możemy uruchomić krótki program w Basic’u przedstawiony na listingu 2. Zamieni on logicznie dwa porty. Pozwoli to także na tekstowy zrzut ekranu na ploter i pracę z Pascalem przy pomocy standartowego pliku LST. Zbiory tekstowe mogą być drukowane także przez użycie instrukcji COPY, np. COPY nazwa zbioru LPT2 (lub LPT1 jeśli zamieniliśmy porty miejscami).
Uruchomienie plotera wymagało niewielkiej przeróbki typowego kabla od drukarki. Ponieważ ploter nie wystawia sygnału PAPER END (opis złącza — rys. 5) konieczne było uziemienie przez opornik 1 kOM tego sygnału (przewód nr 12) od strony komputera.
2. Amstrad PCW 8256/8512
Był to drugi komputer, do którego podłączono ploter. Konieczne było wyposażenie Amstrada w dodatkowe złącze Centronics. Zrobiono to przy pomocy układu firmy SCA, zgodnego z interface’m CPS 8256 [4] firmy Amstrad. Zastosowano typowy kabel od drukarki zakończony dwustronnie wtykami typu Amphenol. Zestaw funkcjonował bez żadnych problemów.
3. Amstrad CPC 464/664/6128 Komputery tego typu wyposażone są w standartowe złącze Centronics. Niestety jego przekleństwem jest dostępność tylko siedmiu bitów. Utrudnia to częściowo korzystanie z plotera, ponieważ nie możemy wydrukować znaków o kodach większych od 128. Rozwiązanie tego problemu, czyli dodanie ósmego bitu do złącza zostało omówione w [5,6]. W [6] obiecano przedstawić wersję pracującą pod CP/M-em.
Podłączenie plotera wymaga zastosowania takiego samego kabla jak dla PCW. Programowanie możliwe jest w Basic’u pod AMSDOS’em, a także w Turbo Pascalu pod CP/M’em i w innych językach.
4. Sinclair ZX Spectrum Podłączenie plotera do popularnego Spectruma wymaga przede wszystkim nabycia interface’u typu Centronics. W CSH w sklepie na Mokotowskiej za około 40 tys. zł można kupić takie złącze. Potrzebny jest standartowy kabel. Programowanie w Basic’u, w HiSoft Pascalu i innych językach.
5. Atari (8-bitowe)
W przypadku tego komputera konieczne jest także nabycie lub wykonanie samodzielnie interface’u Centronics. W [7] podano przykładową jego realizację. Na giełdzie złącze to było dostępne za 35 tys. zł (X,88). Kabel i oprogramowanie podobnie jak dla innych 8-bitowych komputerów.
• (CIEKAWE) PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA
Jeśli chcemy wszechstronnie i efektywnie wykorzystywać na co dzień prezentowany ploter, musimy, ze względu na jego ubogie oprogramowanie firmowe, rozwiązać wiele problemów. Jest to szerokie pole do popisu dla samodzielnych programistów, firm produkujących oprogramowanie, czy nawet Czytelników. Sądzę, że każdy Klan w Bajtku mógłby prezentować krótkie użyteczne programy na ten ploter. Poniżej przedstawiono kilka typowych zagadnień, którymi można się zająć.
• Polskie znaki.
W trybie tekstowym polskie znaki można wprowadzić w prosty sposób posługując się funkcją BACKSPACE, tzn. drukować np. literę /, następnie cofnąć się i dodrukować poprzeczną kreskę. W trybie grafcznym plotera konieczne byłoby napisanie programu, który rysowałby dowolne znaki składając je z kolejnych kawałków krótkich linii prostych.
• Program do projektowania własnych znaków.
Program ten służyłby do wygodnego tworzenia własnych znaków poprzez określenie sekwencji sterujących, które prowadzą do narysowania danej litery lub symbolu.
• Kolorowy edytor graficzno- -tekstowy.
Opisywany ploter może być wykorzystany do drukowania dowolnych tekstów w kilku kolorach i rozmiarach. Zmiana czcionek (otrzymanych np. dzięki poprzedniemu programowi) i możliwość dodania rysunków do tekstu pozwoliłaby dostarczyć użytkownikowi bardzo ciekawy i atrakcyjny program.
• Współpraca z gotowymi programami graficznymi (DR. DRAW, MicroDraft, AUTOCAD i inne).
Poważny problem napotkamy, jeśli zechcemy korzystać z plotera przy pracy z gotowymi programami graficznymi np. DR DRAW, DR. GRAPH, MicroDraft, czy AUTOCAD. Ploter PRN C41 nie posiada w swoim ROMie interpretera języka HPGL (Hewlett Packard Graphics Language), a programy te wykorzystują ten standart.
Możliwe są dwa rozwiązania. Jednym z nich jest napisanie interpretera języka HPGL np. w Turbo Pascalu lub Basic’u w sposób ogólny, pozwalający na jego stosowanie na dowolnym komputerze. Drugie rozwiązanie jest mniej uniwersalne i zakłada konieczność napisania dla każdego programu własnej procedury sterowania ploterem (ang. driver).
• Oprogramowanie do kreślenia dowolnych krzywych.
Na wzór pakietu graficznego dla komputera Amstrad PCW, przedstawionego w [3,8], można skonstruować taki sam zestaw procedur na każdy komputer, który będziemy chcieli podłączyć do plotera. Wskazówkę jak to zrobić zawiera program CircleDemo (listing 1).
• Oprogramowanie użytkowe do sporządzania wykresów, tabelek i innych zestawień statystycznych.
Programy takie byłyby bardzo użyteczne przy pracy biurowej. Wzorem takiego programu jest DR GRAPH, funkcjonujący pod kontrolą systemów operacyjnych MS-DOS i CP/M.
ZASTOSOWANIA
Jak widać z powyższego opisu prezentowany ploter jest bardzo ciekawym urządzeniem, które może znaleźć wiele interesujących praktycznych zastosowań.
Na pierwszy plan wysuwa się olbrzymie znaczenie dydaktyczne plotera. Prostota jego obsługi pozwala wykorzystywać go do nauczania elementów informatyki. Każda szkolna pracownia wyposażona w dowolne komputery mogłaby się nim posługiwać celem uatrakcyjnienia zajęć.
Indywidualny użytkownik noszący się z zamiarem kupna drukarki, może wykorzystać ploter jako wolną, ale kolorową drukarkę, w przybliżeniu dwukrotnie tańszą od typowej.
Bardzo interesujący zestaw tworzy Amstrad PCW i wspomniany ploter wykorzystujący program MicroDraft. Jest to bardzo tania alternatywa dla małych zakładów rzemieślniczych, które w swojej pracy muszą się posługiwać programami typu AUTOCAD, a czekanie na wydruk z drukarki jest zbyt długie. W tym wypadku konieczne jest napisanie nowego programu MPLOT.COM pozwalającego na wydruk rysunków generowanych przez program MDRAFT.COM. Dokumentacja pakietu MicroDraft zawiera informacje niezbędne do osiągnięcia tego celu.
Innym ciekawym zastosowaniem plotera może być wypełnianie sztywnych formularzy i dokumentów w różnych urzędach. Standartowe drukarki, zawijające papier na wałek, nie pozwalają na to. Zastosowanie wspomnianego plotera podniosłoby istotnie atrakcyjność wielu oferowanych do tej pory na rynku systemów wspomagających pracę urzędników.
PODSUMOWANIE
Biorąc pod uwagę opisane możliwości testowanego plotera, jego parametry techniczne i cenę, uważam że jest to bardzo dobry produkt, który można polecić wielu użytkownikom.
Na marginesie chciałbym dodać, że jest to jedno z kilku ciekawych i względnie tanich urządzeń oferowanych przez CSH. Niestety zerowe zainteresowanie ich promocją na rynku wykazywane przez instytucję sprzedającą jest przyczyną niewielkiego ich rozpowszechnienia. Brak informacji technicznej z prawdziwego zdarzenia czy reklamy powinien budzić zdziwienie nawet na naszym rynku. Plotery firmy Sony sprzedawane są w sklepach CSH w tempie kilku sztuk rocznie. Niewiele chyba osób wie, że można podłączyć je nie tylko do MSX’a. Mam nadzieję, że powyższy test prezentowany na łamach „Bajtka“ ma szansę zmienić częściowo tę sytuację. Jeśli osoby zajmujące się marketingiem produktów oferowanych przez Centralną Składnicę Harcerską udostępnią redakcji opisywany ploter na dłużej, to mamy zamiar kontynuować serię artykułów poświęconych praktycznym zastosowaniom plotera PRN C41 firmy Sony w pracy z popularnymi komputerami dostępnymi u nas na rynku. Na początek zamierzamy przedstawić między innymi implementację polskich liter, „mały pakiet graficzny“, proste programy do „szkolnych“ wykresów badania zmienności funkcji, itp.
Wady
- delikatna konstrukcja
- nietypowe, małe pisaki
- brak oprogramowania graficznego np. języka HPGL
Zalety
- niska cena
- standartowy interface typu Centronics + prostota obsługi
- małe rozmiary
LITERATURA
- [1] Instrukcja firmowa do plotera Sony PRN C41
- [2] Instrukcja firmowa do plotera Roland DXY 880
- [3] J. Młodzki, „Algorytmy generacji krzywych...“, Bajtek 7/88
- [4] „CPS 8256“, Bajtek 6/88
- [5] „8 bit do CPC 6128“, Komputer 7/86, 11/87
- [6] L. Łobocki „Amstrad CPC 6128 na serio“, Komputer 11/88
- [7] M. Renner, „Centronics dla Atari“, Bajtek 11/88
- [8] J. Młodzki, „Mały pakiet graficzny...“, cz. I, II, III, Bajtek 8, 9, 12/88
Testowany ploter otrzymaliśmy dzięki uprzejmości dyrektora Centralnej Składnicy Harcerskiej pana W. Szantera. Dziękujemy.