Moduł 1750 pozwala zwiększyć pamięć Commodore 128 do całkowitej pojemności 640 KB. Jest on przyłączany do portu EXPANSION komputera. Odpowiednie wyprofilowanie dolnej części obudowy umożliwia przyłączanie modułu zarówno do C-128 jak i C-128D; w tym drugim wypadku moduł opiera się na prowadnicy przewodu uniemożliwiającej przy okazji zbyt bliskie dosunięcie komputera do ściany co mogłoby spowodować wykrzywienie i ewentualne uszkodzenie wtyków. Wygląd zewnętrzny modułu oraz płytę główną przedstawiono na ilustracji.
Wraz z samą kartą użytkownik otrzymuje kilkunastostronicową instrukcję obsługi oraz dwie dyskietki. Na jednej z nich znajduje się program testujący kartę oraz programy demonstracyjne w BASIC druga dyskietka zawiera odpowiednio zmodyfikowany system operacyjny CP/M umożliwiający wykorzystanie karty pod kontrolą tego systemu.
Moje odczucia na temat przydatności tego urządzenia i jego ceny są dość mieszane. Tak w BASIC jak i w CP/M moduł ten można wykorzystać przede wszystkim jako szybki RAM-DISK. BASIC C-128 jest wyposażony w trzy instrukcje umożliwiające szybkie (1 MB na sekundę) przenoszenie danych do/z pamięci dodatkowej — jako pamięć masową w której zapisywanych jest kilka lub kilkadziesiąt obrazów graficznych; dzięki ich szybkiemu przenoszeniu użytkownik otrzymuje w efekcie krótki film animowany z dość sugestywną grafiką.
Jak wynika z intrukcji obsługi, transfer obrazów czy danych do modułu może być przeprowadzany wyłącznie z banku 0 co w znaczny sposób ogranicza moim zdaniem uniwersalność karty. W lepszej sytuacji są programujący w języku maszynowym choć większe możliwości wykorzystania karty zawdzięczają raczej samemu językowi programowania. Dużym plusem instrukcji obsługi jest stosunkowo dokładnie omówiona mapa pamięci procesora 8726 sterującego pracą modułu.
Po przetestowaniu karty za pomocą odpowiedniego programu zawartego na dyskietce firmowej, użytkownik może wczytać do dodatkowej pamięci RAM swoje własne dane. W zależności od ilości tych danych czas transferu wynosi zwykle w granicach 5—10 minut (w czas ten należy wliczyć również czas tworzenia np. rysunku graficznego). Późniejsze wczytywanie danych do pamięci operacyjnej komputera jest realizowane za pośrednictwem linii DMA. Taki transfer jest możliwy w BASIC dzięki trzem wyżej wspomnianym instrukcjom. Po wciśnięciu przycisku RESET skasowaniu ulegają dane znajdujące się jedynie w pamięci operacyjnej komputera — programy/dane zawarte w pamięci dodatkowej pozostają nietknięte co ma swoje i złe i dobre strony.
Nieco inaczej wygląda praca pod kontrolą systemu CP/M. Po wczytaniu systemu ze sprzedawanej wraz z karta dyskietki systemowej CP/M należy skopiować potrzebne nam zbiory i/lub programy za pomocą instrukcji PIP. W CPM/ przyznano tej karcie literę M (Memory drive). Kopiowanie przeprowadza się w następujący sposób:
*M: = A:*.*
co pozwala przenieść do dodatkowej RAM zawartość całej dyskietki (mogą to być także określone i wybrane przez użytkownika zbiory). Następnie wykonujemy:
A>M:
M>
i w ten sposób pracujemy teraz z kartą zamiast dyskietki.
Najbardziej zauważalną różnicą jest czas dostępu do poszczególnych programów — w porównaniu z dyskietką są one wczytywane rzeczywiście dość szybko. Tym niemniej szybkość ta nie jest aż tak zachwycająca jak jest to często opisywane w reklamach — winą za to należy obarczyć przede wszystkim dość małą częstotliwość zegara Z80 (ok. 2MHz) oraz niezbyt fortunne rozwiązanie współpracy procesora z kontrolerem wizji. W efekcie szybkość ta jest nieco mniejsza aniżeli spodziewana (zwłaszcza po cenie karty).
Podczas pracy pod kontrolą CP/ M dysk M ma pojemność użytkową 508 KB. Niestety pełne wykorzystanie tej pamięci nie jest takie proste. Przypuśćmy, że masz duży zbiór danych utworzony za pomocą programu dBASE II. Zanim jednak rozpoczniesz jego uaktualnianie, musisz go przenieść do pamięci dodatkowej. Po dokonaniu transferu uaktualnianie odbywa się w karcie. Gdy praca zostaje zakończona poprawiony zbiór trzeba przenieść z powrotem na dyskietkę (za pomocą PIP COM), co może być już znacznie utrudnione jeżeli zbiór ma po uzupełnieniu większą pojemność aniżeli sama dyskietka...
Commodore dostarcza użytkownikowi dyskietkę z systemem CP/M datowanym 8 DEC 1985 ponieważ wersje wcześniejsze mogą nie chcieć współpracować z dyskiem o znaczniku M (tak dzieje się m.in. z wersją systemu datowaną 1 AUG 85). Uaktualnienie wcześniejszych wersji (o ile użytkownik takie posiada) leży już w gestii samego użytkownika przy czym na testowanej przeze mnie dyskietce znajdowała się tylko część zbiorów systemowych. Wynika z tego, że wymianie należy podać tylko te zbiory których nazwy powtarzają się w obu wersjach. Dodatkowo na dyskietce znajduje się program SCREEN40.COM wyłączający ekran 40-znakowy co nieznacznie przyspiesza pracę systemu. Podobnie jak w BASIC, po wciśnięciu RESET lub CONTROL i ENTER kasowana jest tylko zawartość pamięci operacyjnej komputera.
Reasumując, moduł 1750 jest na pewno modułem przydatnym lecz przede wszystkim dla bardziej zaawansowanych użytkowników znających zasady programowania w języku maszynowym lub korzystających na co dzień z systemu CP/M. Jeżeli weźmiemy pod uwagę, że za podobną cenę 150-200$ można nabyć drugą stację dysków (np. 1581 o pojemności ponad 700 KB) to karta ta traci na swej atrakcyjności. Z mojego punktu widzenia zdecydowałbym się chyba prędzej na ten drugi wydatek.
Klaudiusz Dybowski
